«Իզվեստիա»․ Մերձավոր գործընկերները՝ Թուրքիան և Ադրբեջանը, սկսել են վիճել

Հայաստան13:56 | նոյեմբերի 13, 2026«Իզվեստիա»․ Մերձավոր գործընկերները՝ Թուրքիան և Ադրբեջանը, սկսել են վիճել
լսել հոդվածըԿիսվել նախընտրելի դարձնել

<!—>

]—>

Թուրքիան և Ադրբեջանը երկար տարիներ մտերիմ դաշնակիցներ են եղել, սակայն նրանց հարաբերությունները ներկայում ճգնաժամի մեջ են։ Բաքուն մեղադրում է Անկարային պետական ​​հեղաշրջում կազմակերպելու մեջ և միջազգային հետախուզման մեջ է դրել Թուրքիայի քաղաքացիներին։ Տարաձայնությունները սրվել են երկու երկրների՝ Իսրայելի և Հայաստանի հարցում տարբեր դիրքորոշումների պատճառով, ինչի հետևանքով Ադրբեջանի նախագահը չի մասնակցել հոկտեմբերի 30-ին կայացած Թյուրքական պետությունների կազմակերպության գագաթնաժողովին։ Դրա փոխարեն նա մասնակցել է աշխարհի ՖԻՖԱ երիտասարդական առաջնության փակման և մրցանակաբաշխության արարողություններին, հաղորդել է «Իզվեստիան»։

Երկրների միջև բարեկամության օրինակ էին ցույց տալիս

• Մինչև վերջերս Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունները կարող էին ծառայել որպես երկու երկրների միջև բարեկամության օրինակ։ Մշակույթի, կրոնի և լեզվի ընդհանուր լինելը թույլ էր տալիս նրանց այնքան մտերմանալ, որ հռչակեին «Մեկ ազգ, երկու պետություն» բանաձևը, որին նրանք ձգտում են հավատարիմ մնալ վերջին 35 տարիների ընթացքում։ Այս հուզական միասնությունը թույլ է տվել նրանց ստեղծել ամուր գործընկերություն բազմաթիվ ոլորտներում։

• Այս դաշինքի ամենաակնառու դրսևորումը նրանց էներգետիկ գործընկերությունն է։ Ադրբեջանն ու Թուրքիան միացված են Վրաստանի միջով անցնող նավթագազատարով։ Առաջինը Բաքվի նավթին հասանելիություն է ապահովում դեպի համաշխարհային շուկաներ, մինչդեռ երկրորդը թույլ է տալիս ադրբեջանական գազին հասնել Թուրքիայի և Եվրոպայի սպառողներին։ Երկու երկրների միջև փոխադարձ ներդրումները հասնում են 38 միլիարդ դոլարի, իսկ առևտրաշրջանառությունը՝ 5.7 միլիարդ դոլարի։

Առիթները ներկայանում էին մեկը մյուսի հետևից

• Հարաբերությունների սառեցումը սկսվեց սեպտեմբերին ՄԱԿ Գլխավոր ասամբլեայի ժամանակ։ Ադրբեջանի պատվիրակությունը հրաժարվեց հետևել մի քանի երկրների օրինակին, որոնք դուրս եկան նիստերի դահլիճից վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի ելույթի ժամանակ։ Այդպիսով Բաքուն ցույց տվեց, որ մնում է այն քիչ մուսուլմանական երկրներից մեկը, որը սերտ կապեր է պահպանում Թել Ավիվի հետ։ Թուրքիայում այս քայլը բացասաբար ընդունվեց, քանի որ երկիրը բացահայտ թշնամաբար է տրամադրված Իսրայելի նկատմամբ՝ Գազայի հատվածում հակամարտության պատճառով։ Թուրք քաղաքական գործիչների մեկնաբանություններին ի պատասխան՝ Ադրբեջանի իշխանությունները հայտարարեցին Բաքվի դեմ «համակարգված արշավի» մասին։

• Առճակատման հաջորդ առիթը Ադրբեջանի կողմից դպրոցներում հիջաբ կրելն արգելելու որոշումն էր։ Սա նաև սուր քննադատության արժանացավ Թուրքիայում կրոնական կազմակերպությունների և մի շարք քաղաքական գործիչների, այդ թվում՝ իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության կողմից։ Պաշտոնական Բաքուն սա կրկին համարեց որպես ներքին գործերին դիտավորյալ միջամտություն։ Այս անգամ իշխող «Նոր Ադրբեջան» կուսակցությունը հակադարձեց մեղադրանքներով։

• Դրան հաջորդեց ավելի բարձր մակարդակով բախում: Qafqazinfo պարբերականը մեղադրեց Թուրքիայի արտգործնախարար Հաքան Ֆիդանին Ադրբեջանում հեղաշրջում պլանավորող դավադիրների հետ գաղտնի հանդիպումների մեջ: Այս մեղադրանքներից հետո Ադրբեջանի արտգործնախարարությունն արգելեց 31 թուրք քաղաքացիների, այդ թվում՝ լրագրողների և քաղաքական գործիչների մուտքը երկիր, իսկ Ադրբեջանի դատախազությունը մեղադրանք առաջադրեց Թուրքիայում բնակվող իր ութ քաղաքացիների՝ Ադրբեջանում իշխանության բռնի զավթման կոչերի և կրոնական ատելության կոչերի համար:

• Թուրքիան քայլեր ձեռնարկեց լարվածությունը մեղմելու և հարաբերությունները նախկին մակարդակին վերադարձնելու համար։ Ֆիդանը այցելեց Բաքու և կոչ արեց վերջ դնել պառակտմանը։ Թուրքիայի նախագահի խորհրդական Օթքայ Սարալը, որը պահանջել էր վերականգնել հիջաբները ադրբեջանական դպրոցներում, հրաժարական տվեց։ Նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը անձամբ հրավիրեց Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևին Անկարայում կայանալիք Թյուրքական պետությունների կազմակերպության գագաթնաժողովին։ Սակայն Ալիևը մերժեց այցը, և լարվածության թուլացումը այդպես էլ իրականություն չդարձավ։

Երկար կուտակվող հակասություններ

• Չնայած վերջին տարիների թվացյալ ներդաշնակությանը՝ Թուրքիան և Ադրբեջանը իսկապես կուտակել են զգալի քանակությամբ տարաձայնություններ, որոնք այժմ գագաթնակետին են հասել մի շարք դեմարշներով, բողոքի ցույցերով և հրապարակային մեղադրանքներով: Իսրայելը մնում է հիմնական խոչընդոտը՝ իր նկատմամբ արմատապես տարբեր վերաբերմունքի պատճառով: Անկարան ոչ միայն թշնամանում է Թել Ավիվի հետ Պաղեստինի պատճառով, այլև ձգտում է սահմանափակել իր գործողությունները Սիրիայում, որտեղ իսրայելական ուժերը պարբերաբար ավիահարվածներ են իրականացնում: Թուրքիան և Իսրայելը ձգտում են ամրապնդել իրենց ազդեցությունը Մերձավոր Արևելքում և անխուսափելիորեն բախվում են այս հարցի շուրջ:

• Մինչդեռ, Ադրբեջանը Իսրայելին համարում է կարևոր գործընկեր։ Թել Ավիվը ռազմական աջակցություն է ցուցաբերում Բաքվին և մատակարարում նրան ժամանակակից բազմակի հրթիռային համակարգեր և ճշգրիտ կառավարվող հրթիռներ։ Դրա դիմաց Ադրբեջանը ներդրումներ է կատարում Իսրայելի գազային հանքավայրերում և վաճառում իր նավթը։ Այս նավթի մատակարարումները տեղափոխվում են թուրքական Ջեյհան նավահանգստով, ինչը հատկապես նյարդայնացնում է Թուրքիային, որը, որպես արդյունք, գործնականում չի կիրառում Իսրայելի նկատմամբ իր սեփական առևտրային էմբարգոն, որը սահմանվել է 2024 թվականին։

• Շփոթության մեկ այլ աղբյուր էր Հայաստանը։ Թուրքիան ձգտում է կարգավորել հարաբերությունները Հայաստանի հետ, բացել ընդհանուր սահմանը, վերականգնել առևտուրը և զարգացնել տրանսպորտային ուղիները Հարավային Կովկասում։ Երկար տարիներ Անկարան դիմադրել է դրան Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության պատճառով՝ փորձելով չխաթարել Բաքվի հետ հարաբերությունները չափազանց զգայուն հարցի շուրջ։

• Սակայն այժմ, երբ հակամարտությունն այլևս արդիական չէ, Թուրքիան դեռևս անկարող է վճռական քայլեր ձեռնարկել կարգավորման ուղղությամբ՝ Ադրբեջանի ճնշման պատճառով: Բաքուն պահանջում է, որ Երևանը փոփոխի իր սահմանադրությունը՝ հեռացնելով Լեռնային Ղարաբաղին վերաբերող վերջին հղումները, և հրաժարվում է մինչ այդ խաղաղության պայմանագիր ստորագրել: Թուրքիան ստիպված է համաձայնել Ադրբեջանի պայմանին՝ խուսափել վերջինիս հետ իր հարաբերությունների հիմքը խաթարելուց, բայց նաև անկարող է ազդել Հայաստանի ներքին զարգացումների վրա: Սա ամրապնդում է Անկարայի այն զգացողությունը, որ իր կրտսեր գործընկերը իրեն պատանդ է պահում:

• Ադրբեջանն, իր հերթին, ցանկանում է ազատվել «փոքր եղբոր» իր համբավից և, հետևաբար, սրում է լարվածությունը՝ ձգտելով ամրապնդել սեփական ինքնիշխանությունը: Մինչ Թուրքիայի հետ ռազմական և առևտրային կապերը չափազանց ուժեղ են և չեն կարող վերանայվել, արտաքին քաղաքականության մեջ Բաքուն ցանկանում է ավելի անկախ գործել իր ավելի մեծ և ազդեցիկ հարևանից: Ադրբեջանը ցույց է տալիս, որ այժմ առաջնահերթություն է տալիս այլ երկրների հետ հարաբերություններ կառուցելու ուղիներն ինքնուրույն որոշելու կարողությանը:

Հասանելի է

русский

Տեղադրություն

ՀայաստանԱդրբեջանԹուրքիա

Թեմա

ԴիվանագիտությունՔաղաքականություն

Աղբյուրը՝ NEWS.am