Ինչպես է ավազն օգնում վերականգնել միլիարդավոր տարիներ առաջ Երկրի և Մարսի կլիմայի պատկերը

Կլիմայի փոփոխություն02:39 | նոյեմբերի 18, 2026Ինչպես է ավազն օգնում վերականգնել միլիարդավոր տարիներ առաջ Երկրի և Մարսի կլիմայի պատկերը
լսել հոդվածըԿիսվել նախընտրելի դարձնել
<!—>]—>
Ավազաբլուրները կարող են գիտնականներին պատմել, թե որքան ուժեղ են եղել քամիները Երկրի և Մարսի վրա միլիոնավոր և նույնիսկ միլիարդավոր տարիներ առաջ։ Սթենֆորդի համալսարանի հետազոտողները պարզել են, որ ամենաշատ ավազը տեղափոխող և ավազաբլուրներ ձևավորող քամու արագությունը մեծապես կախված է ավազահատիկների չափից։ Այդ բացահայտումը հնարավորություն կտա ավազային նստվածքների միջոցով վերականգնել անցյալի կլիմայի պատկերը։
Proceedings of the National Academy of Sciences գիտական հանդեսում հրապարակված հետազոտության շրջանակում գիտնականները վերլուծել են քամիների վերաբերյալ 30 տարվա տվյալները և Երկրի տարբեր անկյուններում գտնվող՝ ավազաբլուրներով 24 տեղամասերում ավազահատիկների չափումների արդյունքները։ Նրանք հաշվարկել են, թե քամու որ արագության դեպքում է ժամանակի ընթացքում տեղափոխվում ամենամեծ քանակությամբ ավազը։
Պարզվել է, որ ավազաբլուրների ձևավորմանն առավել ակտիվորեն մասնակցող քամիների արագությունը միայն փոքր-ինչ է գերազանցում մակերևույթով ավազահատիկները տեղաշարժելու համար անհրաժեշտ նվազագույն շեմը։ Ընդ որում, ավազահատիկների չափի և նման քամու արագության միջև կապը պահպանվել է ուսումնասիրված բոլոր տեղամասերում՝ Աֆրիկայի Նամիբ անապատից մինչև ԱՄՆ Յուտա նահանգի ավազաբլուրները։
Այնուհետև հետազոտողները նույն մոտեցումը կիրառել են Մարսի ավազաբլուրների նկատմամբ և նմանատիպ օրինաչափություն հայտնաբերել։ Սա հատկապես ուշագրավ է, քանի որ երկու մոլորակների մթնոլորտային ճնշումը, ձգողության ուժը և նստվածքային նյութերի հատկությունները էապես տարբերվում են։
Ավազաբլուրները վաղուց գիտնականներին օգնում են որոշել գերակշռող քամիների ուղղությունը և մոլորակների մակերևույթի վրա դրանց ազդեցության առանձնահատկությունները։ Սակայն այդ քամիների արագությունը գնահատելը շատ ավելի բարդ էր։ Նոր հետազոտությունն առաջարկում է դա անել ավազաբլուրներում պահպանված ավազահատիկների միջին չափի հիման վրա։
Մեթոդը կարելի է կիրառել ոչ միայն ժամանակակից լանդշաֆտների, այլև հնագույն քարացած ավազային նստվածքների ուսումնասիրության համար։ Ըստ հետազոտության համահեղինակ, Սթենֆորդի համալսարանի դոցենտ Մաթյո Լապոտրի՝ այդ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս վերականգնել Երկրի և այլ մոլորակների քամիների ու կլիմայի պատկերը՝ ուսումնասիրելով նույնիսկ մինչև երեք միլիարդ տարվա հնություն ունեցող ավազաքարերը։
Այս տվյալները կօգնեն ստուգել հնագույն մթնոլորտային շրջանառության մոդելները և ավելի լավ հասկանալ, թե երկրաբանական պատմության ընթացքում ինչպես են փոխվել Երկրի և Մարսի կլիման ու մակերևութային պայմանները։
<!—>
Հասանելի է
[—>русский
Թեմա
Կլիմայի փոփոխությունԵրկրաբանությունՄարսԳիտություն
Աղբյուրը՝ NEWS.am
